دکتر سید علی فاطمی

داروساز


پاسخ به سوالات دارویی

تاريخچه محصولات شوينده ، بهداشتي و آرايشي

تاريخچهمحصولات شوينده ، بهداشتي و آرايشي

دكترسيدعلي فاطمي، داروساز- فارماکولوژیست

سابقه بهداشت فردي به دوران ماقبل تاريخ برمي گردد. احتمالاً انسان نخستين دريافته بود كه بين پاكيزگي دست وبدن با بيماري ها رابطه وجود دارد. براساس شواهدي كه از 1/8 ميليون سال قبل به دست آمده است ، انسان هاي اوليه آب را مي جوشاندندو از آن براي شستشو استفاده مي كردند. ضمناً آنها خانواده ها وجوامع كوچكشان را براي دسترسي به آب در كنار جوي ها و رودخانه ها مكانمي دادند. در آن زمان استفاده از ادرار انسان وحيوانات نيز براي تميز كردن بدن ولباس رايج بود(ماده قليايي كربنات آمونيوم كه از تخمير اوره ادرار ايجاد مي شود در تركيب با چربي ها صابون تشكيلمي دهد وباعث حذف چرك مي گردد).

در دوران باستان (2500 ق م تا 476 ب م ) استحمام وشستشوي لباس توسعه پيدا كرد. در اين دوران براي اولين بار از مواد فعال سطحي (سورفكتانت) بعنوان تميزكننده استفاده بعمل آمد و با ساخت حمام هاي عمومي حمام كردن بعنوان يك آداب اجتماعي موردتوجه قرارگرفت.

صابون هاي ابتدايي با عصاره گيري از خاكسترقليايي گياهان ساخته مي شد. بدين منظورگياهان مديترانه اي از جنس هاي Salsola,Salicornia ,Saponaria بيشتر مورد استفاده قرار مي گرفتند.

براساس شواهد تاريخي، واژه صابون (Soap) از نام يك تپه باستاني به نام ساپو (Sapo) در رم اقتباس شده است. در آن محل حيوانات قرباني واجساد آنها سوزانده مي شد. به مرور زمان چربي بدن حيوانات وخاكستر باقي مانده از آنها با آب باران شسته و وارد رودخانه تيبر (Tiber) مي گرديد. زنان آن منطقه دريافته بودند كه گل رس بستر رودخانه خاصيت شويندگي دارد لذا از آن براي شستن البسه و بدن استفاده بعمل مي آوردند.

توليد هدفمند صابون به 2800 سال قبل از ميلاد مسيح برمي گردد. در آن زمان براي اولين بار چربي ها به همراه خاكستر جوشانده شدند تا صابون (نمك اسيد چرب) از هيدروليز قليايي تري گليسيريد (استر) شكل بگيرد و گليسيرين (الكل) بعنوان ماده جانبي ايجادشود. در آن زمان چربي مورداستفاده معمولاً از بز و چوب موردمصرف از درخت غان بوده است. زنان براي لكه بري لباس از خاك لكه بري (Fullers earth) استفاده مي كردند و براي سفيدكردن لباس از گاز حاصل از سوزاندن گوگرد ( دي اكسيد گوگرد) بهره مي جستند.

قرون وسطي ( 476 تا 1453 ميلادي ) در اروپا را بايد دوران پسرفت تمدن و بي توجهي به بهداشت قلمداد كرد. در آن زمان مردم يك ترس موهوم نسبت به آب پيدا كردند و آن را عامل بيماريمي پنداشتند. خانه ها و خيابانهاي شهر از زباله و فضولات پاك نمي شدند ولباس ها ماهها موردشستشو قرار نمي گرفتند. عدم توجه به بهداشت باعث شد تا طاعون سياه در قرن چهاردهم ميلادي دهها ميليون نفر را به كام مرگ بفرستد. نكته جالب توجه اينكه صنعت عطرسازي درهمان سالها براي پوشاندن بوي بد بدن ولباس ، رونق چشمگيري پيدا كرد: مسلمانان در قرن هفتم ميلادي صابون را به اروپا صادر كردند وكم كم صنعت توليد صابون در غرب پاگرفت. در شمال اروپا صابون را بيشتر از چربي حيوانات ( Tallow) بخصوص از چربي گاو ورغن ماهي درست مي كردند ودرجنوب اروپا (ايتاليا ، اسپانيا و جنوب فرانسه) از روغن هاي گياهي و بطور ويژه روغن زيتون بهره مي جستند، البته صابون ساخته شده از روغن هاي گياهي كيفيتي به مراتب بهتر از چربي هاي حيواني داشت. بعداً صابون سازها با افزودن رايحه گياهان معطر به صابون بر جذابيت آن افزودند.

دوران رنسانس (1450 تا 1700 بعد از ميلاد) را دوران شكوفايي خرد ورشد هنر در اروپا مي دانند. در اين زمان برخلاف دوره قبلي كه شستشوي بدن را باعث بازشدن روزنه هاي پوست و ورود عامل طاعون مي دانستند، بهداشت فردي براي جلوگيري از بيماري ها موكداً توصيه مي شد وپاكيزگي بعنوان يك ارزش اجتماعي مورد توجه قرار مي گرفت. به همين دليل تجارت صابون رونق فراواني پيدا كرد وكارخانه هاي زيادي در قرون 16 و17 ميلادي تاسيس شدند. در آن دوران ، بندر مارسي در فرانسه بعنوان يك مركز اصلي براي توليد صابون در جهان شناخته مي شد.

در قرون 18 و 19 ميلادي همزمان با رشد روزافزون دانش وصنعتي شدن كشورهاي غربي ، صابون از حالت يك كالاي لوكس وگرانقيمت خارج شد وبعنوان يكي از ضروريات بهداشت فردي و جزيي از لوازم مصرفي خانوار موردتوجه قرارگرفت. در نيمه قرن نوزدهم بود كه دانشمند فرانسوي لويي پاستور ارتباط بين بسياري از بيماري ها با ميكروارگانيسم ها را كشف كرد واز آن زمان به بعد برنامه هاي بهداشتي ومبارزه با عوامل بيماري زا در تمام نقاط جهان دچار تحول شد. اولين ماشين هاي لباسشويي پدالي نيز در نيمه دوم قرن نوزدهم اختراع گرديد.

قرن بيستم را بايد پايان يكه تازي صابون بعنوان يگانه ماده شوينده بدون ولباس قلمداد كرد. محصولي با منشا طبيعي كه هزاران سال با اشكال مختلف همراه بشر رشد وتكامل پيدا كرده بود با كشف الكتريسيته و انسان ورود به زندگي ماشيني ، عرصه را به رقباي سنتتيك خود واگذار كرد به گونه اي كه امروز به مقدار محدود براي بهداشت فردي (Personal Care) وبه مقدار بسيار كمتر براي بهداشت خانه (Home Care) مورد استفاده قرار مي گيرد.

در طول جنگ جهاني دوم، تحقيقات بر روي سنتر مواد شوينده شتاب زيادي پيدا كرد. از يك طرف كمبود چربي هاي حيواني و گياهي به دليل شرايط جنگي و از طرف ديگر نياز سربازان به شستشوي لباس در آبهاي سخت و سرد باعث شد تا دترجنتهاي صناعي (Synthetic)پا به عرصه وجود گذارند. نخستين دترجنت صناعي در سال 1916 صناعي سنتز و محصول آن در سالهاي 1930 وارد بازار آمريكا شد اما توليد انبوه اين محصولات از سال 1946 آغاز گرديد. اولين محصول از اين مواد كه به شوينده ساخته شده (Built Detergent ) معروف شد براي شستشوي لباس مورد استفاده قرارمي گرفت. اين محصول حاوي ماده فعال سطحي (Surfactant) و سازنده (Builder) بود. ماده سازنده با حذف يون هاي مزاحم باعث مي شود كه محصول شوينده در هر شرايطي كف كند و چرك را به خوبي از لباس بزدايد.

امروزه تعداد زيادي از محصولات پاك كننده، شوينده، بهداشتي و آرايشي در فروشگاهها يافت مي شود كه با اهداف خاصي توليد مي گردند. موضع اثر بعضي از آنها مانند پاك كننده ها و شوينده ها سطوح و لوازم موجود در خانه است (Home care) مانند شيشه شوي، پودر لباسشويي، مايع ظرفشويي و ... اما بسياري از آنها مانند محصولات بهداشتي و آرايشي، بر روي بدن مورد استعمال قرار مي گيرند (Personal Care) مانند: شامپو، خميردندان، كرم، رژ و ...

منابع:

1.Stalmans, M. & Guhl, W. (2003). An Introduction to the Historical Developments of Laundry. Household and Personal Care Today, pp.17-22

2.Encyclopedia Britannica (2003). Man-made Fibre. Encyclopædia Britannica Premium Service.


آدرس مطب : اصفهان، خيابان شيخ صدوق شمالي، خيابان شيخ مفيد، داروخانه اركيده
تلفن : 36644636 - 031

نظرات کاربران درباره این مطلب :

برای متن پیام فقط از حروف فارسی استفاده کنید .
این فرم صرفا جهت دریافت نظرات ، پیشنهادات و انتقادات کاربران در مورد مطلب فوق میباشد .
به سوالات پزشکی در این بخش پاسخ داده نمیشود .
از ارسال پیام های تبلیغاتی در این بخش خودداری نمایید .
حداکثر طول مجاز برای متن پیام 500 کاراکتر است .
نام و فامیل :
تلفن :
ایمیل :
متن پیـام :
صفحه اصلیبیوگرافیاطلاعات دارویی بیمارانشیوه صحیح مصرف داروهاداروهای بی نیاز از نسخهسوال های تخصصی داروهامحصولات بهداشتیسوالات پزشکیپیامهای کاربرانسایتهای دیگر